شکستگی کف پا یکی از آسیبهایی است که راه رفتن را سخت کرده و انجام فعالیتهای روزمره را دشوار میکند. این شکستگی با توجه به شدت ضربه و شکستگی نیاز به درمان مخصوص به خود مانند گچ گیری، استفاده از کفش مخصوص یا حتی جراحی است. در صورتی که شکستگی کف پا به درستی درمان نشود، دچار عوارضی مانند درد مداوم، ناهنجاری ساختار پا را به همراه داشته باشد. از این رو، رعایت نکات مراقبتی بعد از درمان شکستگی تاثیر زیادی در جلوگیری از عوارض طولانی مدت خواهد داشت. برای آشنایی بیشتر با روشهای تشخیص و روشهای درمانی این شکستگی، تا پایان مقاله با ما همراه باشید.
آناتومی پا چگونه است؟
آناتومی پا ساختار پیچیدهای دارد که شامل استخوانها، مفاصل، عضلات، تاندونها، رباطها، اعصاب و عروق خونی است و همه این اجزا با هم کار میکنند تا پا بتواند وزن بدن را تحمل کند، تعادل را حفظ کند و حرکتهای مختلفی انجام دهد. به طور کلی میتوان پا را به چند بخش اصلی تقسیم کرد:
استخوانها
پا ۲۶ استخوان دارد که در سه بخش قرار میگیرند:
- استخوانهای تارسی (Tarsal): شامل تالوس، کالکانئوس (پاشنه)، ناویکولار، کوبوئید و سه استخوان کونئیفرم که در قسمت عقب و میانی پا قرار دارند.
- استخوانهای متاتارس (Metatarsal): پنج استخوان بلند در میانه پا که انگشتان را به بخش عقبی متصل میکنند.
- فالانژها (Phalanges): استخوانهای انگشتان که هر انگشت سه بند دارد و انگشت شست دو بند.
مفاصل
مفاصل متعدد پا مانند مفصل مچ پا (بین تالوس و استخوانهای ساق) و مفصلهای بین متاتارسها و فالانژها باعث حرکت و انعطافپذیری پا میشوند.
عضلات و تاندونها
- عضلات درونپا وظیفه حرکات دقیق انگشتان و حفظ قوس پا را بر عهده دارند.
- عضلات برونپا از ساق پا شروع میشوند و با تاندونها به استخوانهای پا متصل میگردند، مانند تاندون آشیل که بزرگترین تاندون بدن است.
رباطها
رباطها با اتصال استخوانها به یکدیگر، ثبات پا را حفظ میکنند. رباط پلانتار طولی (Plantar fascia) یکی از مهمترین آنهاست که قوس کف پا را نگه میدارد.
اعصاب و عروق
شبکهای از اعصاب مانند عصب تیبیال و پرونئال، حس و حرکت پا را کنترل میکنند. همچنین شریانها و وریدها خون را به پا و از پا به قلب میرسانند.
انواع شکستگی کف پا
شکستگیهای کف پا (به خصوص استخوانهای متاتارس و استخوانچههای کوچک کف پا) بسته به محل، شدت و مکانیسم آسیب، انواع مختلفی دارند. انواع شکستگی استخوان کف پا عبارتند از:
شکستگی متاتارسها
متاتارسها پنج استخوان بلند در وسط کف پا هستند که بین مچ و انگشتان قرار دارند. شکستگی این استخوانها بسیار شایع است و میتواند در اثر ضربه مستقیم مانند افتادن جسم سنگین روی پا، پیچخوردگی شدید یا فشار مکرر به وجود بیاید. علائم آن شامل درد در وسط پا، تورم، کبودی و مشکل در راه رفتن یا فشار دادن پا است. بسته به شدت آسیب، این شکستگی میتواند جابجا شده یا غیرجابجا باشد و درمان آن از بیحرکتی با گچ تا جراحی متفاوت است.
شکستگی فالانژها
فالانژها استخوانهای انگشتان پا هستند و شکستگی آنها بر اثر ضربه مستقیم مثل برخورد شدید یا افتادن جسم روی انگشت ایجاد میشود. این نوع شکستگی باعث درد شدید، کبودی، تورم و گاهی تغییر شکل واضح انگشت میشود. اغلب موارد بدون جراحی و تنها با آتل یا باند درمان میشوند، اما اگر شکستگی جابجا یا همراه با آسیب مفصلی باشد ممکن است به مداخله جراحی نیاز پیدا کند.
شکستگی استخوانهای سزاموئید
استخوانهای سزاموئید دو استخوانچه کوچک در زیر مفصل شست پا هستند که نقش مهمی در توزیع فشار و حرکت انگشت شست دارند. این شکستگی در ورزشکاران یا افرادی که زیاد روی نوک پا فشار میآورند رخ میدهد و گاهی ناشی از ضربه مستقیم است. درد زیر شست که با راه رفتن یا فشار روی نوک پا بدتر میشود از نشانههای آن است. تشخیص این شکستگی ممکن است با التهاب مزمن این استخوانها اشتباه شود، بنابراین بررسی دقیق تصویربرداری لازم است.
شکستگی لیسفرانک
شکستگی لیسفرانک در محل اتصال متاتارسها به استخوانهای میانی پا اتفاق میافتد و یکی از جدیترین آسیبهای کف پا به شمار میرود. این شکستگی در اثر حوادثی مانند تصادف یا سقوط جسم سنگین روی پا و همچنین پیچخوردگی شدید ایجاد میشود. علائم آن شامل درد شدید در وسط پا، تورم زیاد و ناتوانی در راه رفتن است. به دلیل ایجاد بیثباتی مفصلی، اغلب نیاز به جراحی برای تثبیت استخوانها وجود دارد.
شکستگی مویی یا استرسی
این شکستگی به دلیل فشار مکرر و طولانیمدت روی استخوان ایجاد میشود و بدون ضربه مشخص رخ میدهد. دوندگان، سربازان و افرادی که فعالیت بدنی زیاد دارند بیشتر در معرض این آسیب هستند. درد آن بهصورت تدریجی آغاز میشود و با استراحت بهبود مییابد. در مراحل اولیه ممکن است در عکس رادیولوژی دیده نشود و نیاز به MRI یا اسکن استخوان داشته باشد.
شکستگی عرضی یا مایل
این نوع شکستگی در اثر ضربه مستقیم یا پیچخوردگی ناگهانی ایجاد میشود و خط شکستگی آن به شکل عرضی یا مایل در استخوان دیده میشود. شدت درد و کبودی بسته به میزان جابجایی استخوان متفاوت است. درمان میتواند شامل بیحرکتی با گچ یا مداخله جراحی باشد.
شکستگی خردشده
در شکستگی خردشده، استخوان به چند قطعه تقسیم میشود که بر اثر ضربات شدید مانند سقوط از ارتفاع یا تصادف ایجاد میشود. این نوع شکستگی اغلب با درد شدید، تورم وسیع و تغییر شکل قابل مشاهده همراه است و تقریباً همیشه نیاز به جراحی برای بازسازی و تثبیت استخوان دارد.
شکستگی جابجا شده و غیرجابجا شده
در شکستگی جابجا شده، قطعات استخوان از محل اصلی خود جدا میشوند و نیاز به جااندازی یا جراحی دارند. در شکستگی غیرجابجا شده، استخوان در جای خود باقی میماند و با بیحرکتی توسط گچ یا آتل درمان میشود. این تقسیمبندی تقریباً برای همه انواع شکستگیهای کف پا صدق میکند.
شکستگی آویولار
این شکستگی زمانی رخ میدهد که تکهای کوچک از استخوان در محل اتصال لیگامان یا تاندون کنده شود. علت آن کشش ناگهانی و شدید این ساختارها است. یک مثال رایج آن درگیری متاتارس پنجم هنگام پیچخوردگی پا است. این آسیب ممکن است با پیچخوردگی ساده اشتباه گرفته شود و تشخیص دقیق با عکسبرداری ضروری است.
شکستگی جونز
شکستگی جونز نوع خاصی از آسیب متاتارس پنجم است که در پایه این استخوان ایجاد میشود. این ناحیه خونرسانی کمی دارد، به همین دلیل جوش خوردن استخوان زمان بیشتری میبرد و احتمال نیاز به جراحی بالاست. این شکستگی بر اثر پیچخوردگی یا فشار ناگهانی روی لبه بیرونی پا ایجاد میشود.
شکستگی مارچ
این آسیب یک نوع شکستگی استرسی است که در متاتارس دوم یا سوم دیده میشود. علت آن راه رفتن طولانی مدت یا ایستادن زیاد است، به همین دلیل در سربازان یا افرادی که کارشان شامل فعالیت طولانی مدت روی پا است شایع میباشد. درد آن تدریجی و بدون ضربه مشخص ایجاد میشود.
شکستگی ناتکراکر
این شکستگی زمانی رخ میدهد که استخوانهای میانی پا بین دو سطح سخت گیر میافتند و تحت فشار خرد میشوند. علت شایع آن حوادث شدید مانند لهشدن پا است. این آسیب همراه با صدمات شدید بافت نرم بوده و اغلب نیاز به جراحی دارد.
بیشتر بخوانید: مدت زمان جوش خوردن استخوان چقدر است؟
شکستگی کف پا چه علائم و نشانههایی دارد؟
شکستگی کف پا میتواند در اثر ضربه مستقیم، پیچ خوردگی یا فشار مکرر ایجاد شود و بسته به شدت آسیب، نشانههای متفاوتی داشته باشد. این علائم ممکن است بلافاصله پس از حادثه یا به صورت تدریجی ظاهر شوند. علائم و نشانههای شایع عبارتاند از:
- درد شدید در محل آسیب، بدتر شدن درد با راه رفتن یا فشار آوردن.
- تورم در ناحیه شکستگی یا کل پا.
- کبودی یا تغییر رنگ پوست اطراف محل آسیب.
- تغییر شکل ظاهری پا در شکستگیهای شدید یا جابجا شده.
- محدودیت حرکت و ناتوانی در تحمل وزن روی پا.
- احساس گزگز یا بیحسی در پا (در صورت آسیب به اعصاب).
- درد تدریجی و مبهم در شکستگیهای مویی یا استرسی، بدون تغییر شکل واضح.
علت شکستگی استخوان کف پا
شکستگی استخوان کف پا یکی از آسیبهای شایع است که میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد. شناخت علتهای این شکستگی به تشخیص به موقع و درمان مناسب کمک میکند. علل این نوع شکستگی عبارتند از:
ضربه مستقیم شدید
وقتی جسم سنگین یا با شدت زیاد به کف پا برخورد کند، مثل سقوط اجسام سنگین روی پا یا تصادف، میتواند باعث شکستن استخوانهای کف پا شود.
افتادن یا سقوط از ارتفاع
وقتی فرد از ارتفاعی سقوط میکند و پاها اولین نقطه تماس با زمین باشند، نیروی وارد شده به کف پا میتواند منجر به شکستگی شود.
فشار و ضربه مکرر (شکستگی تنشی)
فعالیتهای ورزشی سنگین مانند دویدن طولانی یا پرشهای مکرر باعث فشار مداوم روی استخوانها میشوند که ممکن است به شکستگیهای ریز و تدریجی در کف پا منجر شود.
تصادفات رانندگی
نیروی زیاد وارد شده به پا در تصادف میتواند استخوانهای کف پا را بشکند، به ویژه زمانی که پا تحت فشار مستقیم یا پیچش ناگهانی قرار گیرد.
پوکی استخوان
کاهش تراکم استخوان باعث میشود استخوانها ضعیفتر و شکنندهتر شوند و حتی ضربههای کوچک یا فشارهای کم هم ممکن است باعث شکستگی شوند.
انحراف یا فشار غیرطبیعی روی پا
مشکلات ساختاری مانند کف پای صاف یا راه رفتن نامناسب میتواند فشار غیر یکنواخت روی کف پا ایجاد کند و احتمال شکستگی تنشی را بالا ببرد.
فعالیتهای کاری یا روزمره سنگین
افرادی که مدت طولانی روی پا میایستند یا کارهایی انجام میدهند که فشار زیادی به کف پا وارد میکند، ممکن است دچار شکستگیهای ناشی از فشار شوند.
با چه روشهایی میتوان شکستگی کف پا را تشخیص داد؟
معاینه بالینی
پزشک ابتدا پا را بررسی میکند و به دنبال تورم، کبودی، حساسیت به لمس و تغییر شکل میگردد. همچنین از بیمار درباره نحوه حادثه و علائم مثل درد و ناتوانی در راه رفتن سوال میپرسد.
معاینه شکستگی کف پا
رادیوگرافی (عکسبرداری با اشعه ایکس)
این روش معمولترین روش تصویربرداری برای دیدن شکستگیهای استخوانی کف پا است و کمک میکند محل و شدت شکستگی مشخص شود.
سی تی اسکن (CT Scan)
در موارد پیچیدهتر یا زمانی که شکستگی در عکس معمولی واضح نیست، سی تی اسکن برای بررسی دقیقتر ساختار استخوانها به کار میرود.
ام آر آی (MRI)
اگر پزشک به آسیبهای نرمافزاری اطراف استخوان یا شکستگیهای تنشی مشکوک باشد، MRI میتواند اطلاعات کاملتری ارائه دهد.
این روشها به پزشک کمک میکنند تا نوع و شدت شکستگی را تشخیص داده و بهترین روش درمان را انتخاب کند.
روشهای درمان شکستگی کف پا
شکستگی کف پا با روشهای مختلفی درمان میشود که با توجه به شدت و پیچیده بودن شکستگی، روش مناسب توسط بهترین متخصص ارتوپدی انتخاب و انجام میشود.
استراحت و کاهش فشار روی پا
یکی از مهمترین مراحل درمان شکستگی کف پا، استراحت مطلق و جلوگیری از وارد آمدن وزن روی پا است. استفاده از عصا یا واکر به کاهش فشار و کمک به بهبود سریعتر استخوان کمک میکند. این مرحله برای شکستگیهای ساده و بدون جابجایی توصیه میشود.
استفاده از آتل یا گچ
برای حفظ موقعیت صحیح استخوانها و جلوگیری از حرکت آنها در زمان بهبود، پزشک ممکن است پا را با آتل یا گچ ببندد. این روش باعث میشود استخوانها در جای درست ثابت بمانند و جوش خوردن بهتری داشته باشند. مدت زمان استفاده از گچ چند هفته است و بسته به نوع شکستگی متفاوت است.
داروهای ضد درد و ضد التهاب
در روزهای اول بعد از آسیب، درد و تورم شایع است. پزشک داروهای مسکن مانند استامینوفن یا داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (مثل ایبوپروفن) را تجویز میکند تا درد کاهش یافته و التهاب کنترل شود. همچنین کمپرس یخ میتواند به کاهش تورم کمک کند.
فیزیوتراپی و بازتوانی
پس از گذراندن دوره اولیه درمان و کاهش درد و تورم، شروع تمرینات فیزیوتراپی اهمیت زیادی دارد. فیزیوتراپیست با تمرینات مخصوص، دامنه حرکتی مفاصل پا را بهبود میدهد، عضلات اطراف پا را تقویت میکند و به بیمار کمک میکند تا به تدریج توانایی راه رفتن و فعالیتهای روزمره را باز یابد.
جراحی در شکستگیهای پیچیده
اگر شکستگی کف پا همراه با جابجایی زیاد، چند قطعه شدن استخوان یا شکستگی مفصلی باشد، ممکن است جراحی لازم شود. در جراحی، پزشک با استفاده از پیچ، پلاک یا میلههای مخصوص استخوانها را به هم متصل و تثبیت میکند تا جوش خوردن به درستی انجام شود. پس از جراحی نیز دورهای از استراحت و فیزیوتراپی لازم است.
پیگیری پزشکی منظم
در طول دوره درمان، انجام تصویربرداریهای پیدرپی برای بررسی روند بهبود استخوان ضروری است. همچنین مراجعه منظم به پزشک برای اطمینان از پیشرفت درمان و جلوگیری از عوارض احتمالی مثل ناهنجاری در جوش خوردن استخوان یا کاهش عملکرد پا توصیه میشود.
عوارض عدم درمان شکستگی استخوان کف پا
باقی ماندن یک درد مزمن در پا یکی از شایعترین عوارض عدم درمان شکستگی کف پا است. مخصوصا در مواقع زیاد ایستادن، دویدن یا راه رفتن روی سطح ناهموار و همچنین زنانی که از کفشهایی با نوک تیز یا پاشنه بلند استفاده میکنند.
وجود بدشکلی به خصوص در ناحیه کف پا مانند قوس غیرطبیعی میتواند باعث ناراحتی ظاهری برای بیمار شود و در صورت عدم درمان مناسب، ممکن است در آینده نیاز به مداخلات درمانی بیشتری پیدا کند.
ترمیم استخوان کف پا بعد از درمان چقدر زمان میبرد؟
در موادری که آسیب دیدگی خفیف باشد مانند اسپرین یا استرین یا همان پیچ خوردگی یا رگ به رگ شدن لیگامانها و تاندونها، لازم است تا با آتل، بین 2 تا 4 هفته بیحرکت و ثابت بماند. به این صورت که ما در این مدت، برای ترمیم التهاب یا پارگی لیگامانها و تاندونها به بدن فرصت میدهیم.
در صورتی که انگشت پا شکسته باشد، بین 2 تا 4 هفته بستن انگشت سالم کناری باری ترمیم کافی است و نیازی به آتل نیست.
برای بقیه استخوانها در صورتی که شکستگی ساده باشد و خرد شدگی نداشته باشد، ثابت ماندن در گچ یا آتل بین 4 تا 6 هفته نیاز است.
شکستگی استخوان تالوس نیازمند استفاده از گچ یا آتل به مدت ۱۲ هفته (حدود ۳ ماه) است. در مورد سایر استخوانها، اگر شکستگی خرد و غیرجابجا باشد و نیاز به جراحی پیدا کنند، بین ۶ تا ۸ هفته باید با استفاده از آتل یا گچ بیحرکت نگه داشته شده و از قرار دادن وزن روی پا خودداری شود.
سخن پایانی
در نهایت، تشخیص و درمان به موقع شکستگیهای کف پا نقش بسیار مهمی در پیشگیری از عوارض و بازگشت عملکرد طبیعی پا دارد. رعایت دقیق دستورات پزشکی، استراحت کافی و پیگیری درمان باعث میشود فرآیند بهبودی به بهترین شکل انجام شده و بیمار سریعتر به زندگی روزمره بازگردد. در صورت مشاهده هر گونه درد، تورم یا ناتوانی در حرکت پا، حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید تا مراقبتهای لازم آغاز شود.