آرتروز زانو یکی از رایج ترین بیماری های مزمن و مفصلی بوده که سبب تخریب غضروف های مفصل زانو می شود. غضروف های سطح مفصل زانو به تدریج فرسوده، شکسته و نازک می شود. این عارضه بیشتر در افراد مسن مشاهده شده و بنا به دلایل مختلفی اعم از آسیب ورزشی، اضافه وزن و اختلالات ژنتیکی بوجود می آید. علائم این بیماری کاملا متفاوت بوده و معمولا با درد خفیف، تورم و ناتوانی حرکت همراه است. در این مقاله به بررسی موضوعات مختلفی اعم از علائم آرتروز، دلایل بروز این عارضه و روشهای تشخیص این بیماری می پردازیم پس با ما همراه باشید.
آرتروز زانو چیست؟
آرتروز زانو یک نوع اختلال مزمن و تخریبی مفصل زانو بوده که در آن غضروف های مفصل زانو دچار آسیب دیدگی و فرسایش می شوند. در این بیماری غضروف ها به تدریج نازک می شوند و در نهایت از بین می روند و منجر به تماس مستقیم و سایش استخوان ها به یکدیگر می شوند. به عبارت دیگر زمانی که غضروف های مفصل در داخل زانو، خارج و در زیر کشک از بین برود، آرتروز زانو رخ می دهد. لازم به ذکر است هر چه میزان آسیب دیدگی و فرسودگی غضروف مفصل زانو بیشتر شود، زانو بیشتر دچار تغییر شکل می شود که این تغییر شکل منجر به بروز درد شدید می شود.
مراحل پیشرفت آرتروز زانو
مراحل پیشرفت آرتروز زانو در چهار درجه (از خفیف تا شدید) تقسیمبندی میشود. این تقسیمبندی به بیمار و پزشک کمک میکند تا شدت بیماری و روش درمان مناسب مشخص شود:
مرحله ۱ – خفیف (آرتروز اولیه)
در این مرحله تغییرات خیلی جزئی در غضروف و فضای مفصلی دیده میشود. بیمار ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد یا فقط گاهی سفتی یا درد خفیف بعد از فعالیت شدید احساس کند.
مرحله ۲ – متوسط رو به خفیف
فضای مفصلی کمی کاهش پیدا میکند و سطح غضروف شروع به ساییدگی میکند. دردهای زودگذر، خشکی صبحگاهی کوتاهمدت و صدا دادن زانو هنگام حرکت شایع میشود.
مرحله ۳ – متوسط تا شدید
آسیب غضروف بیشتر شده و فضای مفصل به شکل قابل توجهی کم میشود. درد مداوم، التهاب، تورم، محدودیت حرکتی و مشکل در راه رفتن یا بالا رفتن از پلهها بروز میکند.
مرحله ۴ – شدید (آرتروز پیشرفته)
غضروف تقریبا از بین رفته و استخوانها به طور مستقیم روی هم ساییده میشوند. در این وضعیت درد شدید، تغییر شکل زانو، محدودیت شدید حرکت و حتی نیاز به عصا یا واکر دیده میشود. در بیشتر موارد، جراحی مثل تعویض مفصل توصیه میشود.
دلایل بروز آرتروز زانو
یکی از دلایل اصلی بروز آرتروز زانو، تخریب و فرسودگی تدریجی غضروف های مفصل زانو است اما به طور کلی این عارضه بنا به دلایل مختلفی رخ می دهد. برخی از مهمترین و رایج ترین دلایل بروز این بیماری به شرح زیر است:
افزایش سن
با بالا رفتن سن، غضروف مفصل خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهد و سرعت بازسازی آن کاهش مییابد، به همین دلیل آرتروز در افراد میانسال و سالمند شایعتر است.
اضافه وزن
وزن زیاد فشار زیادی به مفصل زانو وارد میکند. هر کیلوگرم اضافهوزن میتواند چندین برابر فشار بیشتر روی مفصل زانو در هنگام راه رفتن یا بالا رفتن از پلهها ایجاد کند.
آسیبها و ضربههای قبلی زانو
شکستگیها، دررفتگیها یا پارگی رباط و مینیسک در گذشته میتوانند زمینهساز آرتروز شوند، زیرا آسیب به ساختار مفصل تعادل طبیعی آن را به هم میزند.
عوامل ژنتیکی
در برخی افراد استعداد ارثی برای ضعف غضروف یا شکل غیرطبیعی مفصل وجود دارد که خطر ابتلا به آرتروز زانو را افزایش میدهد.
التهابهای مفصلی و بیماریهای زمینهای
بیماریهایی مثل روماتیسم مفصلی، عفونتهای مفصلی یا بیماریهای متابولیک میتوانند به مرور زمان موجب تخریب غضروف شوند.
فعالیتهای شغلی یا ورزشی سنگین
مشاغل یا ورزشهایی که با خم و راست شدن مکرر زانو یا حمل بار سنگین همراه هستند، فشار زیادی به مفصل وارد کرده و روند ساییدگی غضروف را سریع میکنند.
انحرافات ساختاری پا
مشکلاتی مثل زانوی پرانتزی یا زانوی ضربدری تعادل فشار روی سطح مفصل را به هم میزند و باعث سایش نامتقارن غضروف میشود.
بیشتر بخوانید: روماتیسم زانو چیست؟
علائم بیماری آرتروز زانو
بهتر است بدانید آرتروز زانو با علائم مختلفی ظاهر می شود که این علائم در بدن هر فرد متفاوت و شدت آن متغیر است. برخی از مهمترین علائم این بیماری به شرح زیر است:
- تورم و التهاب
- خالی کردن زانو
- درد مفصل زانو
- محدودیت حرکتی
- سفتی مفصل زانو
- بزرگ شدن مفصل زانو
- احساس قفل شدگی و گرفتگی زانو
- صدای تق تق یا خش خش کردن مفصل
- کاهش قدرت عضلات و ضعف و ناتوانی در حرکت
روشهای تشخیص آرتروز زانو
برای تشخیص آرتروز زانو پزشک از ترکیبی از بررسی علائم بالینی، معاینه فیزیکی و روشهای تصویربرداری و آزمایشگاهی استفاده میکند. در ادامه به مهمترین روشهای تشخیص میپردازیم:
معاینه فیزیکی
پزشک ابتدا مفصل زانو را از نظر دامنه حرکتی، حساسیت به لمس، تورم، صدای خش خش (کریپتاسیون) و تغییر شکل بررسی میکند. این معاینه میتواند اطلاعات اولیهای درباره شدت ساییدگی غضروف و محدودیت عملکردی زانو بدهد.
عکسبرداری با اشعه ایکس (X-ray)
یکی از اصلیترین ابزارهای تشخیص آرتروز زانو است. در رادیوگرافی میتوان کاهش فضای مفصلی، وجود خارهای استخوانی (استئوفیت)، سفت شدن استخوان زیر غضروف و تغییر شکل مفصل را مشاهده کرد.
ام آر آی (MRI)
وقتی که پزشک نیاز به بررسی دقیقتر غضروف، رباطها، مینیسک یا بافت نرم اطراف زانو دارد از MRI استفاده میشود. این روش بهویژه در مراحل ابتدایی آرتروز که تغییرات در عکس ساده دیده نمیشوند، کمککننده است.
آزمایشهای خون
اگر احتمال بیماریهای التهابی مثل روماتیسم مفصلی یا لوپوس وجود داشته باشد، پزشک آزمایش خون درخواست میکند. این تستها میتوانند به افتراق آرتروز ناشی از التهاب از آرتروز معمولی کمک کنند.
آزمایش مایع مفصلی (آرتروسنتز)
در برخی موارد، مایع مفصلی از زانو خارج شده و در آزمایشگاه بررسی میشود. این کار برای تشخیص عفونت مفصل یا تمایز آرتروز با بیماریهای دیگری مثل نقرس بسیار مفید است.
روشهای پیشگیری از آرتروز زانو
رعایت روشهای پیشگیری از این عارضه از اهمیت بسیار زیادی برخوردارند. برخی از مهمترین روشهای پیشگیری به شرح زیر است:
- حتما به اندازه کافی استراحت نمایید تا فشار کمتری به زانوها وارد شود.
- نحوه درست ایستادن و راه رفتن فشار اضافی را از روی مفاصل زانو برمی دارد.
- حفظ وزن سالم در کاهش فشار روی زانو و پیشگیری از بروز آرتروز نقش بسزایی دارد.
- استفاده از وسایل محافظ مانند زانو بند در ورزش های پرخطر منجر به جلوگیری از آسیب های شدید می شود.
- از نشستن یا ایستادن طولانی مدت خوددای فرمایید زیرا منجر به وارد شدن فشار به مفصل زانو و بروز آرتروز می شود.
- ورزش های سبک و ملایم مانند پیاده روی، شنا و دوچرخه سواری به تقویت عضلات اطراف زانو و کاهش فشار بر روی مفصل کمک می کند.
درمان آرتروز با تزریق پی آر پی
روش های درمانی آرتروز زانو
آرتروز زانو درمان قطعی ندارد، اما روشهای مختلفی برای کاهش درد، کند کردن روند پیشرفت بیماری و بهبود عملکرد مفصل وجود دارد. درمانها بر اساس شدت بیماری انتخاب میشوند و میتوان آنها را به چند دسته تقسیم کرد:
درمانهای غیر دارویی
در مراحل ابتدایی، اصلاح سبک زندگی نقش مهمی دارد. کاهش وزن برای کاهش فشار روی زانو، انجام تمرینات ورزشی سبک مثل شنا یا دوچرخه سواری ثابت، استفاده از کفش مناسب و کمک گرفتن از وسایلی مثل عصا یا زانوبند میتواند علائم را تا حد زیادی کنترل کند.
شاید این مطلب برای شما مفید باشد: درمان آرتروز با سلول بنیادی
درمان دارویی
داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب تجویز میشوند. در مواردی که درد شدید باشد، پزشک ممکن است داروهای قویتر یا پمادهای موضعی را پیشنهاد دهد. مکملهایی مثل گلوکزامین و کندرویتین هم در برخی بیماران به کاهش علائم کمک میکنند.
تزریق داخل مفصل
تزریق کورتون میتواند التهاب و درد زانو را برای مدت چند هفته تا چند ماه کاهش دهد. همچنین تزریق هیالورونیک اسید یا ژلهای مفصلی به بهبود لغزندگی مفصل کمک میکند. در سالهای اخیر تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) یا اوزون تراپی نیز به عنوان روشهای جدیدتر مورد استفاده قرار گرفتهاند.
درمانهای فیزیوتراپی
فیزیوتراپی با تمرینات تقویتی و کششی به افزایش انعطاف پذیری مفصل و تقویت عضلات اطراف زانو کمک میکند. استفاده از دستگاههای الکتروتراپی، اولتراسوند و حرارت نیز در کاهش درد موثر است.
درمان جراحی
وقتی روشهای دیگر پاسخگو نباشند و درد یا محدودیت حرکت شدید شود، جراحی مطرح میشود. آرتروسکوپی برای ترمیم آسیبهای جزئی، استئوتومی برای اصلاح محور پا و تعویض کامل مفصل زانو (پروتز زانو) برای موارد پیشرفتهترین گزینهها هستند.
| روش درمان | توضیح | مزایا | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| غیرجراحی | |||
| اصلاح سبک زندگی | کاهش وزن، ورزش سبک، استفاده از کفش مناسب، عصا یا زانوبند | کاهش فشار روی زانو، پیشگیری از پیشرفت بیماری | مراحل ابتدایی و متوسط |
| داروهای ضد التهاب (NSAIDs) | ایبوپروفن، ناپروکسن یا داروهای موضعی | کاهش درد و التهاب | درد متوسط تا شدید |
| مکملها | گلوکزامین، کندرویتین | کمک به حفظ غضروف و کاهش علائم | مراحل اولیه |
| تزریق داخل مفصل | کورتون، هیالورونیک اسید، PRP، اوزونتراپی | کاهش التهاب، بهبود لغزندگی مفصل | درد مداوم یا التهاب قابل توجه |
| فیزیوتراپی | تمرینات تقویتی و کششی، اولتراسوند، الکتروتراپی | افزایش انعطاف پذیری و تقویت عضلات اطراف زانو | همه مراحل بهخصوص اولیه تا متوسط |
| جراحی | |||
| آرتروسکوپی | ترمیم آسیبهای جزئی غضروف و مینیسک | حداقل تهاجم، بهبود حرکتی سریع | آسیب محدود غضروف یا مینیسک |
| استئوتومی | اصلاح محور پا برای کاهش فشار روی زانو | جلوگیری از پیشرفت آرتروز، کاهش درد | زانوهای ناهماهنگ یا جوانان با آسیب یک طرفه |
| تعویض کامل مفصل زانو (پروتز) | جایگزینی مفصل آسیب دیده با پروتز مصنوعی | کاهش شدید درد، بازگشت عملکرد | مراحل پیشرفته و درد شدید مقاوم به درمان غیرجراحی |
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، آرتروز زانو یک بیماری شایع مفصلی بوده که در آن غضروف های مفصل زانو تخریب می شود. این بیماری بنا به دلایل مختلفی اعم از افزایش سن، چاقی، آسیب های زانو، فعالیت های سنگین بروز کرده و با علائمی همچون درد شدید، تورم و محدودیت حرکتی همراه است. در صورت بروز علائم، درمان های غیر جراحی مانند دارو، فیزیوتراپی و تزریقات مفصلی و در موارد شدیدتر جراحی جهت کاهش درد و بهبود عملکرد زانو موثر است.